ThS. Phạm Thị Thúy Liễu

                                                                                                                             Khoa Luật – Trường Đại học Vinh

 

Theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 được sửa đổi bổ sung năm 2009 thì tên thương mại, nhãn hiệu, bí mật kinh doanh… là các đối tượng của quyền sở hữu công nghiệp được bảo hộ; trong đó, tên thương mại được coi là một loại tài sản có giá trị của doanh nghiệp, do những lợi ích kinh tế mà tên thương mại mang lại nên người sử dụng và các chủ thể khác vì mục đích lợi nhuận có thể lợi dụng uy tín và danh tiếng của doanh nghiệp để gây thiệt hại cho chủ sở hữu. Để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu, Nhà nước đã ban hành các văn bản pháp luật cho phù hợp và kịp thời, song hiện tượng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, cạnh tranh không lành mạnh đối với tên thương mại vẫn diễn ra, đó là sự khó khăn cần giải quyết của doanh nghiệp và cơ quan quản lý Nhà nước.

1. Khái niệm tên thương mại.

Tên thương mại là tên gọi của tổ chức, cá nhân dùng trong hoạt động kinh doanh để phân biệt chủ thể kinh doanh mang tên gọi đó với chủ thể kinh doanh khác trong cùng lĩnh vực và khu vực kinh doanh. Tên thương mại được dùng để xưng danh, thể hiện trong các giấy tờ giao dịch, biển hiệu, sản phẩm, hàng hóa, bao bì hàng hóa và phương tiện cung cấp dịch vụ, quảng cáo. Tên thương mại không được trùng hoặc tương tự với tên thương mại mà người khác đã sử dụng trước trong cùng lĩnh vực và khu vực kinh doanh; không trùng hoặc tương tự với nhãn hiệu của người khác đã được cấp bằng bảo hộ trước. Chính vì vậy, phát triển và bảo vệ tên thương mại là một đòi hỏi tất yếu của phát triển doanh nghiệp trong quá trình hội nhập.

2. Vai trò của tên thương mại đối với doanh nghiệp.

Trước đây, hầu hết các doanh nghiệp tập trung vào đầu tư cho các tài sản hữu hình như nhà máy, máy móc, tài chính, cơ sở hạ tầng… và xem đó như yếu tố tiên quyết trong việc tạo dựng thành công cho doanh nghiệp.

Ngày nay, xu thế hội nhập quốc tế đã đem đến cho doanh nghiệp nhiều cơ hội kinh doanh nhưng cũng không ít thách thức cạnh tranh, chính vì vậy, các doanh nghiệp đã thay đổi nhận thức về yếu tố quyết định sức mạnh của doanh nghiệp trên thương trường là: bảo vệ tài sản vô hình của doanh nghiệp từ các bí quyết kỹ thuật đến các ý tưởng, chiến lược kinh doanh, các nhãn hiệu, kiểu dáng, tên thương mại, bí mật kinh doanh, thương hiệu và các kết quả vô hình khác được tạo ra bởi sự sáng tạo, đổi mới của doanh nghiệp trên thực tế đã đem lại giá trị cao gấp nhiều lần cho các doanh nghiệp. Các văn bản pháp luật ban hành để bảo vệ quyền của doanh nghiệp đối với tài sản vô hình như bảo vệ quyền của chủ doanh nghiệp trong việc tự khai thác, sử dụng tên thương mại hoặc chuyển nhượng, nhượng quyền, góp vốn, định giá… đã mang lại cho chủ sở hữu độc quyền sử dụng những tài sản đó trong kinh doanh.

Giá trị tài sản vô hình của doanh nghiệp không thể định giá một cách dễ dàng như tài sản hữu hình, nhưng muốn khẳng định, đánh giá vị thế của doanh nghiệp trên thị trường chúng ta thường xem dưới các yếu tố sau:

  • - Vị trí của doanh nghiệp trên thị trường: Tên thương mại nổi tiếng có thể giúp doanh nghiệp đạt được các vị thế dẫn đầu trong ngành nghề, lĩnh vực mà nó tham gia, người tiêu dùng sẽ bị thu hút mạnh mẽ bởi danh tiếng của nó. Sự nổi tiếng còn tạo ra sự bền vững về vị thế và phạm vi kinh doanh của doanh nghiệp trên thị trường, tạo ra sự linh hoạt chủ động của chủ sở hữu trong kinh doanh.
  • - Giá trị về kinh tế của tên thương mại: Tên thương mại nổi tiếng sẽ làm tăng giá trị sản phẩm trên thị trường, đảm bảo mức độ phát triển an toàn và lâu dài cho doanh nghiệp đồng thời tạo cơ hội cho doanh nghiệp hội nhập vào thị trường thế giới.
  • - Uy tín đối với bạn hàng:  Tên thương mại nổi tiếng sẽ ghi dấu ấn tốt đối với bạn hàng , khi nhắc tới sản phẩm của doanh nghiệp người ta nhớ ngay đến lợi ích mà sản phẩm mang lại cũng như doanh nghiệp sở hữu sản phẩm đó.

Tên thương mại có một vai trò to lớn đối với sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp, là lợi thế cạnh tranh để doanh nghiệp tồn tại trên thị trường.

Tuy nhiên, hiện nay trên thị trường  xuất hiện tràn lan của các sản phẩm tương tự hoặc gây nhầm lẫn trên thị trường với chất lượng kém đã và đang gây ảnh hưởng rất lớn tới uy tín cũng như doanh thu của các doanh nghiệp. Do đó, việc nghiên cứu và hoàn thiện các quy định của pháp luật về bảo hộ tên thương mại của doanh nghiệp là yêu cầu tất yếu.

3. Quy định của pháp luật về bảo hộ tên thương mại.

- Theo quy định tại khoản 21 điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 được sửa đổi bổ sung năm 2009: “Tên thương mại là tên gọi của tổ chức, cá nhân dùng trong hoạt động kinh doanh để phân biệt chủ thể kinh doanh mang tên gọi đó với các chủ thể kinh doanh khác trong cùng lĩnh vực kinh doanh và khu vực kinh doanh”. Như vậy, chức năng chính của tên thương mại là nhằm phân biệt, cá thể hóa chủ thể kinh doanh này với chủ thể kinh doanh khác. Sự phân biệt này cần thiết được đặt ra khi trong cùng một lĩnh vực kinh doanh, trong cùng một khu vực kinh doanh luôn có sự cạnh tranh gay gắt giữa các chủ thể kinh doanh.

- Điều kiện để tên thương mại được bảo hộ:

Điều 76 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 được sửa đổi bổ sung năm 2009 thì tên thương mại được bảo hộ cần thỏa mãn các điều kiện sau:

Thứ nhất: Tính phân biệt của tên thương mại: Tên thương mại phải có khả năng phân biệt chủ thể kinh doanh này với chủ thể kinh doanh khác trong cùng một lĩnh vực và cùng một khu vực.

Thứ hai:  Không trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn với tên thương mại mà người khác đã sử dụng trước đó trong cùng lĩnh vực và trong cùng khu vực. Có nghĩa là tên thương mại của hai chủ thể kinh doanh trùng nhau hoặc tương tự  nhưng hai chủ thể đó lại hoạt động trong các lĩnh vực khác nhau hoặc thuộc hai khu vực địa ký khác nhau thì vẫn được bảo hộ.

Thứ ba: Không trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn với nhãn hiệu của người khác hoặc với chỉ dẫn địa lý đã được bảo hộ trước ngày tên đó được sử dụng. 

Qua tìm hiểu các quy định của pháp luật cho thấy, việc ghi nhận của các văn bản pháp luật hiện nay chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển của xã hội: Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 được sửa đổi bổ sung năm 2009 đã quy định nhằm bảo vệ tên thương mại nhưng hiện thực tế áp dụng pháp luật vẫn gặp một số bất cập như: thế nào là khu vực kinh doanh, khi nào thì doanh nghiệp được sử dụng tên gọi của doanh nghiệp là tên thương mại, các trường hợp doanh nghiệp trùng tên thương mại thì cơ chế giải quyết như thế nào… Những bất cập này của pháp luật đã gây ra khó khăn trong việc bảo hộ, bảo vệ, thúc đẩy, phát triển tên thương mại trong quá trình hội nhập.

4. Ý nghĩa của bảo hộ tên thương mại

Ngày nay, khách hàng có nhiều cơ hội để lựa chọn sản phẩm, tuy nhiên điểm quan trọng mà họ quan tâm đến là giá cả, là thương hiệu, là sự yên tâm về nguồn gốc sản phẩm, là chế độ chăm sóc khách hàng của doanh nghiệp. Do vậy, xây dựng một tên thương mại riêng cho mình gắn với các loại hàng hóa, dịch vụ mà chính cơ sở kinh doanh của mình cung cấp để khẳng định vị thế trên thị trường kinh doanh là một như cầu tất yếu của bất kỳ chủ thể kinh doanh chân chính nào.

Tài liệu tham khảo

  1. Luật sở hữu trí tuệ năm 2005 được sửa đổi bổ sung năm 2009;
  2. Giáo trình Luật sở hữu trí tuệ - tác giả TS Lê Đình Nghị và TS Vũ Thị Hải Yến - Nhà xuất bản Giáo dục 2012;
  3. Các phương pháp thẩm định giá quyền sở hữu trí tuệ - tác giả Đoàn Văn Trường – Nhà xuất bản Khoa học và kỹ thuật 2007.