Th.S. Đinh Văn Liêm

                                                                                                                              Sv. Trương Hồ Khánh Ly

 

SUMMARY

COMBINE LEGAL EDUCATION WITH MORAL EDUCATION FOR VINH UNIVERSITY STUDENTS. SITUATION AND SOLUTIONS

Legal education and moral education play an extremely important role in educating the youth, particularly university students. And the combination of these two education process is very essential in the administration of the society and educational activities. This paper focuses on studying the status of combining legal education and moral education for Vinh Universitystudents, based on this, proposes some solutions to improve the quality of both these types education for university students in general, Vinh University students in particular.

Giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong công tác giáo dục thế hệ trẻ nói chung, sinh viên đại học nói riêng. Hai quá trình giáo dục này phải có sự kết hợp với nhau là vấn đề hết sức cần thiết trong tổ chức quản lý xã hội cũng như trong hoạt động giáo dục. Bài báo này tập trung tìm hiểu thực trạng kết hợp giáo dục pháp luật và giáo dục cho sinh viên trường Đại học Vinh, trên cơ sở đó, đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức cho sinh viên nói chung, sinh viên trường Đại học Vinh nói riêng.

1. Một số vấn đề lý luận về giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức:

Hiện nay, có rất nhiều quan điểm khác nhau về giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức, nhưng có thể tiếp cận dưới góc độ như sau: Giáo dục pháp luật (GDPL) là hoạt động có định hướng, có tổ chức, có chủ định của chủ thể giáo dục tác động lên đối tượng giáo dục một cách có hệ thống và thường xuyên nhằm mục đích hình thành ở họ tri thức pháp luật, tình cảm pháp lý và hành vi phù hợp với các đòi hỏi của pháp luật hiện hành.

Giáo dục đạo đức (GDĐĐ) được hiểu là “hoạt động có tổ chức, có mục đích, có tính định hướng nhằm tác động lên các đối tượng giáo dục nhằm điều chỉnh hành vi con người mang tính tự nguyện, tự giác trong mối quan hệ giữa cá nhân với cá nhân, giữa cá nhân với xã hội theo hướng giảm bớt và loại trừ những cái ác, cái tác hại đến con người”.

Về lý luận cũng như thực tiễn, giáo dục pháp luật, giáo dục đạo đức luôn có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Sự thống nhất giữa giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức bổ sung, hỗ trợ lẫn nhau nhằm hình thành hành vi không những hợp pháp mà còn hợp đạo đức ở mỗi cá nhân.

Trong những chủ thể mà theo chức năng, nhiệm vụ hay trách nhiệm phải tham gia vào thực hiện mục đích giáo dục đạo đức và giáo dục pháp luật cho sinh viên thì Nhà trường đóng một vai trò trung tâm, quan trọng hàng đầu. Để phát huy vai trò đó nhà trường cần giáo dục cho sinh viên những nội dung cơ bản thông qua các hình thức sau:

Về nội dung, giáo dục pháp luật trước hết là phải giáo dục những kiến thức cơ bản về Nhà nước và Pháp Luật, giáo dục cho sinh viên hiểu được vai trò của pháp luật trong cuộc sống. Ngoài ra, giáo dục pháp luật còn là giáo dục các quy định của pháp luật tương ứng về ngành, nghề đào tạo mà sinh viên đang theo học.Còn giáo dục đạo đức gồm giáo dục chính trị, tư tưởng; nhà trường cũng cần chú trọng đến công tác giáo dục đạo đức truyền thống cho sinh viên đồng thời cần đẩy mạnh giáo dục đạo đức nói chung và đạo đức nghề nghiệp riêng biệt cho sinh viên trong các trường đại học.

Tuy nhiên, hiệu quả của việc kết hợp giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức không chỉ phụ thuộc vào việc xác định đúng mục đích và nội dung giáo dục mà còn phụ thuộc vào việc xác định đúng hình thức giáo dục phù hợp.

Theo Điều 24 Luật phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 quy định:

Hình thức giáo dục pháp luật trong các cơ sở giáo dục của hệ thống giáo dục quốc dân

1. Giáo dục chính khóa thông qua việc lồng ghép trong các hoạt động giáo dục ở cấp mầm non; môn học đạo đức ở cấp tiểu học; môn học giáo dục công dân ở cấp trung học cơ sở, trung học phổ thông; môn học pháp luật, pháp luật đại cương, pháp luật chuyên ngành tại cơ sở giáo dục nghề nghiệp, cơ sở giáo dục đại học; các môn học trong cơ sở giáo dục khác của hệ thống giáo dục quốc dân.

2. Giáo dục ngoại khóa và các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.”

Như vậy, hình thức giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức có thể sử dụng kết hợp hai hình thức cơ bản: thông qua việc giáo dục chính khóa và giáo dục ngoại khóa, các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.

2. Thực trạng kết hợp giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức cho sinh viên trường Đại học Vinh

2.1. Kết quả đạt được

Thời gian qua, giáo dục pháp luật và giáo đục đạo đức trường Đại học Vinh đã có những chuyển biến tích cực cả về nội dung và hình thức tiến hành.

a) Về nội dung giảng dạy:

- Trong giáo dục pháp luật:

Đối với sinh viên thuộc khoa Luật: hệ thống kiến thức các bạn sinh viên được tiếp thu phù hợp với chương trình đạo tào, bên cạnh kiến thức chung về Nhà nước và pháp luật, sinh viên còn được giảng dạy theo từng lĩnh vực cụ thể như: kiến thức về pháp luật dân sự và tố tụng dân sự; kiến thức cơ bản về pháp luật hình sự và tố tụng hình sự; kiến thức về hôn nhân và gia đình;kiến thức về các lĩnh vực pháp luật thương mạiVà mỗi chuyên ngành lại được đi sâu nghiên cứu về vấn đề pháp luật khác nhau, tạo cho các em những hiểu biết sâu sắc về hệ thống pháp luật Xã hội Chủ nghĩa.

Đối với sinh viên không chuyên các em được học tập môn Pháp luật đại cương, môn học nàycung cấp những kiến thức cơ bản nhất về nguồn gốc, bản chất, chức năng, vai trò của nhà nước và pháp luật; thực hiện pháp luật, vi phạm pháp luật; trách nhiệm pháp lý, đồng thời khái quát nội dung cơ bản của một số ngành luật quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam và pháp luật quốc tế.

- Về giáo dục đạo đức:

Qua công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên, nhà trường Đại học Vinh đã giáo dục cho các em những nội dung chủ yếu như: Bồi dưỡng lý tưởng cộng sản chủ nghĩa, thế giới quan cách mạng và nhân sinh quan đúng đắn cho học sinh, sinh viên; tuyên truyền chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước nhằm rèn luyện và nâng cao bản lĩnh chính trị, ý chí cách mạng của học sinh, sinh viên; thỏa mãn các nhu cầu tinh thần ngày càng cao nhằm xây dựng một đời sống tinh thần phong phú, đa dạng cho học sinh, sinh viên. Bên cạnh đó, sinh viên Đại học Vinh được giáo dục tinh thần yêu nước trong thời đại mới, tinh thần yêu nước đó gắn với lòng nhân ái, đồng cảm, tương thân tương ái với những người gặp khó khăn trong cuộc sống ngay từ tuần sinh hoạt lần đầu tiên khi vào trường.

b, Về hình thức giảng dạy:

Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước về đưa giáo dục pháp luật vào nhà trường cũng như tăng cường phổ biến, giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên, việc dạy và học pháp luật đã được trường Đại học Vinh đưa vào trong chương trình đào tạo chính khóa. Đối với sinh viên thuộc khoa Luật các em được giáo dục một cách chuyên sâu, có hệ thống tất cả môn luật trong hệ thống pháp luật quốc gia, khung chương trình bắt đầu từ kiến thức chung đến kiến thức cụ thể, từ cơ bản đến nâng cao.  Sinh viên thuộc các khoa khác trong Nhà trường cũng được giáo dục kiến thức pháp luật chung nhất là môn Pháp luật đại cương. Song song với công tác đó, giáo dục đạo đức cũng được nhà trường chú trọng phát triển qua chương trình đào tạo chính khóa với các môn như môn Tư tưởng Hồ Chí Minh, môn Đường lối Cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam...với phương thức giảng dạy tiến bộ và phương thức đánh giá năng lực hợp lý.

Bên cạnh đó, giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức trong nhà trường còn được thực hiện thông qua các hoạt động giáo dục ngoại khóa, giáo dục ngoài giờ lên lớp với các hình thức phong phú. Có thể kể đến các hoạt động đoàn hội như “Hiến máu nhân đạo”, “Áo ấm mùa đông” cho đồng bào vùng miền núi, trao học bổng cho các sinh viên  nghèo… tổ chức các cuộc thi Tìm hiểu pháp luật như cuộc thi “Tìm hiểu Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”, cuộc thi “Olimpic Luật Doanh nghiệp”… Hay thông qua các câu lạc bộ như Câu lạc bộ tuyên truyền vận động hiến máu Đại học Vinh, Câu lạc bộ Thực hành pháp luật của khoa Luật… Thông qua các hình thức giáo dục phong phú này cùng với sự quan tâm của các cấp ủy Đảng, các phòng ban mà nhà trường giúp sinh viên được nâng cao phẩm chất đạo đức và ý thức pháp luật. Các Câu lạc bộ, đội, nhóm trong trường như Câu lạc bộ thực hành pháp luật; các đội tình nguyện; Câu lạc bộ hiến máu tình nguyện; Câu lạc bộ mái ấm trường Vinh…. xây dựng nhiều chương trình có ý nghĩa thu hút được đông đảo sinh viên tham gia, có tác dụng giáo dục sâu rộng. Sự phong phú và mới mẻ hóa hình thức truyền đạt, tiếp cận làm sinh viên thấy hứng thú hơn với các kiến thức luật cũng như các cách để ứng dụng nó vào đời sống dễ dàng hơn.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, công tác giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức cho sinh viên trường Đại học Vinh vẫn còn có một số hạn chế nhất định.

2.2. Một số hạn chế trong việc kết hợp giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức

Mặc dù nhà trường đã giảng dạy nhiều nội dung cần thiết để giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức cho sinh viên, nhưng đối tượng tiếp nhận các nội dung ấy chưa phổ biến được rộng rãi với toàn thể sinh viên trong trường mà chỉ khoanh vùng trong một vài khoa nhất định. Như môn “Nhà nước và pháp luật đại cương” hiện nay chỉ thực hiện giảng dạy ở một số khoa như chuyên ngành Báo chí của sư phạm Ngữ Văn; khoa Giáo dục chính trị trong tổng số 19 khoa đào tạo trong trường.

Về đội ngũ giảng viên chưa quan tâm đúng mức công tác giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức, cho nên việc bố trí, sắp xếp thời gian giảng dạy cũng như việc sử dụng, biên soạn tài liệu phục vụ môn học hướng tới việc giáo dục đạo đức hầu như chưa có. Hiện nay, nhiều nước trên thế giới đã đưa môn "Đạo đức học" vào giảng dạy chính khoá và một vài trường Đại học ở Việt Nam cũng đã áp dụng.

Về hoạt động ngoại khóa, các phong trào Đoàn, Hội, các Câu lạc bộ ở các khoa thường chỉ chú ý đến bề nổi, tích cực hoạt động về mảng nghệ thuật, giải trí là chính còn tính học thuật, giáo dục đạo đức và giáo dục pháp luật lại chưa thật sự được quan tâm. Như giáo dục pháp luật chỉ tập trung ở Câu lạc bộ thực hành pháp luật của khoa Luật và một số khoa khác, hoạt động trong phạm vi nhỏ chứ không phát triển rộng rãi. Hơn nữa các cuộc thi tìm hiểu về pháp luật cũng chỉ dừng lại ở tìm hiểu về pháp luật an toàn giao thông mà không mở rộng nội dung tìm hiểu.

Từ góc độ người học - sinh viên, bên cạnh những sinh viên tích cực, chịu khó học hỏi, tìm tòi, coi trọng các môn học ở nhà trường... cũng còn không ít sinh viên lười học không chỉ với những môn học liên quan đến giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức mà cả các môn học khác nữa.

3. Một số giải pháp nâng cao chất lượng kết hợp giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức cho sinh viên trường Đại học Vinh

Từ thực trạng trên, để công tác giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức cho sinh viên trường Đại học Vinh được tiếp tục tăng cường và nâng cao về chất lượng chúng tôi xin đưa ra một số giải pháp sau:

Thứ nhất, cần đổi mới nhận thức về giáo dục nói chung, giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức nói riêng. Mọi giảng viên và sinh viên thấy được vị trí thích đáng của các môn học giáo dục đạo đức và giáo dục pháp luật trong khung chương trình học. Các môn học ấy không nên nghĩ là “môn phụ”để rồi giảng viên giảng dạy sơ sài, chung chung và sinh viên thì hời hợt, không để tâm. Để làm được vậy, trong các cuộc hội nghị cho giảng viên hay sinh viên nhà trường cần phân tích rõ tính sai lầm của suy nghĩ trên và đẩy mạnh công tác phổ biến, tuyên truyền về tầm quan trọng của việc giáo dục kết hợp này.

Thứ hai, cần đưa môn “Pháp luật đại cương” vào giảng dạy cho tất cả sinh viên ở tất cả các khoa của trường Đại họcVinh. Đồng thời, biên soạn và đưa vào giảng dạy phổ cập môn học có tính giáo dục đặc thù về đạo đức, có thể gọi là môn “Đạo đức học”..

Thứ ba, hình thức và phương pháp giáo dục pháp luật kết hợp giáo dục đạo đức cần có nhiều đổi mới. Thay vì các phương pháp giáo dục lý thuyết khô khan với những thuật ngữ hàn lâm thuần túy, khó hiểu, phương pháp thảo luận các vấn đề mới, tương tác giữa người dạy và người học, biến người học trở thành trung tâm sẽ khiến các em thấy thú vị hơn với bài giảng, thú vị hơn với các quy phạm pháp luật. Đa dạng hóa các phương pháp dạy học như: cemina, diễn kịch hay tổ chức các cuộc thi để làm việc tìm hiểu pháp luật dần trở thành một phần quan trọng trong quá trình học tập của các em.

Thứ tư, cần lồng ghép nội dung giáo dục pháp luật và giáo dục đạo đức vào các môn học chuyên nghành có liên quan. Việc lồng ghép ấy có thể qua những cách thức sau: đưa kiến thức pháp luật và kiến thức đạo đức vào nội dung giáo trình thành những mục hay tiểu mục cụ thể… giảng viên các môn học cần hiểu, nắm bắt thật rõ và đầy đủ nội dung về giáo dục pháp luật, giáo dục đạo đức rồi tự lồng ghép vào những bài giảng trên lớp cho sinh viên. Có thể bắt đầu bằng những nội dung cơ bản về quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của con người trong các quan hệ cụ thể, hay phẩm chất đạo đức, phẩm chất chính trị của công dân Việt Nam. Cũng có thể thực hiện bằng cách sử dụng các ví dụ cụ thể trong thực hiện pháp luật và đạo đức để minh họa cho một nội dung nào đó trong bài giảng.

Thứ năm, gắn kết ba chủ thể gia đình, nhà trường và xã hội trong việc giáo dục đạo đức và pháp luật cho sinh viên cũng là một giải pháp rất quan trọng. Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã tiếp tục khẳng định “Giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và xã hội”. Sự phối hợp chặt chẽ ba môi trường giáo dục gia đình – nhà trường – xã hội  để đảm bảo sự thống nhất trong nhận thức cũng như hoạt động giáo dục cùng một hướng, một mục đích, đồng tâm tạo môi trường phát triển nhân cách của thành niên, tránh sự tách rời mâu thuẫn, vô hiệu hóa lẫn nhau gây cho các em tâm trạng nghi ngờ, hoang mang, dao động trong việc lựa chọn, định hướng các giá trị tốt đẹp của nhân cách. Sự phối hợp gia đình, nhà trường, xã hội có thể diễn ra dưới nhiều hình thức. Vấn đề cơ bản hàng đầu là tất cả các hệ thống giáo dục phải phát huy tinh thần trách nhiệm, chủ động tạo ra những mối quan hệ phối hợp vì mục tiêu giáo dục đào tạo thế hệ trẻ thành những người công dân hữu ích cho đất nước.

Giáo dục pháp luật kết hợp giáo dục đạo đức với chức năng định hướng, điều chỉnh nhận thức và hành vi của cá nhân phù hợp với chuẩn mực xã hội - đòi hỏi không thể thiếu trong một xã hội. Nước ta đang xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, hơn ai hết, sinh viên là thế hệ trẻ có tri thức, nhiệt huyết phải là một trong những lực lượng quan trọng, tiên phong trong xây dựng một xã hội thượng tôn pháp luật của dân, do dân và vì dân.

Công việc tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật kết hợp giáo dục đạo đức cho học sinh, sinh viên thực sự là một quá trình gian khó, cần thường xuyên, kiên trì và cần có sự phối hợp một cách chặt chẽ, hiệu quả của gia đình – nhà trường - xã hội. Có như vậy, trước mắt hạn chế được hiện tượng học sinh, sinh viên vi phạm pháp luật và về lâu, về dài sẽ hình thành được những thế hệ công dân tốt, có ý thức kỷ luật cao, có hiểu biết và tôn trọng pháp luật.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Bộ Giáo dục và Đào tạo, Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật, 2013

[2] Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI)

[3] Nguyễn Thị Hoài Thu, Kết hợp giáo dục pháp luật, giáo dục đạo đức cho người chưa thành nên ở nước Việt Nam hiện nay, Luận văn Thạc sĩ luật học, Đại học Quốc gia Hà Nội, 2014.